Święty Józef w sztuce - atrybuty, ikony i obrazy

Spisał: Tomasz Kalinowski · ostatnia zmiana 28.10.2026

Spis rozdziałów

Święty Józef w sztuce: odpowiedź w skrócie

Święty Józef w sztuce ma cztery stałe atrybuty: Dzieciątko Jezus na ręku, lilię albo kwitnącą laskę, narzędzia cieśli i laskę wędrowca. Ewangelia uzasadnia tylko część z nich. Mt 13,55 nazywa Jezusa „synem cieśli”. Kwitnąca laska pochodzi z apokryfów, między innymi z tradycji Protoewangelii Jakuba. Kościół Opieki św. Józefa w Błędowie stoi od 1884 r.

Ten tekst piszę jako ktoś, kto od lat czyta monografie parafii ziemi grójeckiej i chodzi po kościołach z przełomu XIX i XX wieku. Patrzę na wizerunki Józefa oczami historyka, a nie teologa. Każde twierdzenie o nauce Kościoła opieram więc na Katechizmie, Biblii Tysiąclecia i dokumentach papieskich. Poniżej znajdziesz:

• Tabelę atrybutów z informacją, skąd pochodzi każdy z nich: z Ewangelii, z apokryfu czy z tradycji artystycznej.
• Różnice między ikoną a obrazem zachodnim, w tym miejsce Józefa na ikonie Narodzenia.
• Sceny z Józefem w malarstwie i dzieła o pewnej atrybucji, które można obejrzeć w muzeach.
• Wskazówki przy wyborze figurki lub obrazka do domu, bez sklepów i bez cen.
• Wątek lokalny: kościół Opieki św. Józefa w Błędowie i dawny obraz przypisywany bazylianinowi z Supraśla.

Czy Józef był święty?

Tak. Józef z Nazaretu, oblubieniec Maryi i prawny ojciec Jezusa, jest świętym Kościoła katolickiego i Kościołów wschodnich. Jego rolę opisują Ewangelie Mateusza i Łukasza (Mt 1,18-25; Łk 2,41-52), a Katechizm Kościoła Katolickiego wspomina go w nr 437 i 532. Papież Pius IX ogłosił go w 1870 r. patronem Kościoła powszechnego, o czym przypomina list Franciszka Patris corde (2020).

Nie trzeba go mylić z innymi świętymi o tym imieniu, takimi jak św. Józef z Kupertynu czy św. Józef Bilczewski, ani z Józefem z Arymatei. W tym artykule chodzi wyłącznie o opiekuna Jezusa. Pełniejszy życiorys św. Józefa według Ewangelii opisuję osobno. Tutaj zostaję przy tym, co ma znaczenie dla sztuki.

Józef w Ewangeliach: co mówią Mateusz i Łukasz?

Ewangelie przekazują o Józefie kilka scen, ale żadnego jego słowa. Z tych scen malarze przez wieki budowali cały repertuar:

• Mt 1,18-25: anioł we śnie każe Józefowi wziąć do siebie Maryję. Stąd motyw „Snu Józefa”.
• Mt 2,13-23: kolejne sny, ucieczka do Egiptu i powrót do Nazaretu. Stąd sceny wędrówki z osiołkiem.
• Łk 2,22-38: ofiarowanie Jezusa w świątyni. Józef zwykle trzyma tam gołębie.
• Łk 2,41-52: odnalezienie dwunastoletniego Jezusa w świątyni.
• Mt 13,55: mieszkańcy Nazaretu pytają, czy Jezus nie jest „synem cieśli”. Stąd warsztat i narzędzia.

„Józefie, synu Dawida, nie bój się wziąć do siebie Maryi, twej Małżonki; albowiem z Ducha Świętego jest to, co się w Niej poczęło” - Mt 1,20, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Co o Józefie napisali papieże?

Trzy dokumenty papieskie wyznaczają nowożytną teologię św. Józefa. Każdy z nich wpłynął też na pobożność, a pośrednio na zamówienia obrazów i figur:

1. Leon XIII, encyklika Quamquam pluries (1889): zachęta do modlitwy do Józefa, szczególnie w październiku, razem z różańcem.
2. Jan Paweł II, adhortacja Redemptoris custos (15.08.1989): tytuł znaczy „Opiekun Odkupiciela”. Adhortacja wydana na stulecie encykliki Leona XIII.
3. Franciszek, list Patris corde (8.12.2020): napisany na 150. rocznicę ogłoszenia Józefa patronem Kościoła powszechnego. Przedstawia go jako ojca kochającego, czułego, posłusznego i ukrytego.

Kiedy Kościół wspomina św. Józefa?

W kalendarzu liturgicznym są dwa dni: 19 marca, uroczystość św. Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, i 1 maja, wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika, które Pius XII ustanowił w 1955 r. Gdy 19 marca wypada w Wielkim Tygodniu albo w niedzielę Wielkiego Postu, uroczystość się przenosi. Datę w danym roku podaje kalendarz liturgiczny Konferencji Episkopatu Polski i ogłoszenia parafialne:

• Kalendarz liturgiczny KEP na dany rok, dostępny w diecezjach i w wydawnictwach katolickich.
• Ogłoszenia Twojej parafii, w których znajdziesz godziny Mszy w uroczystość.
• Dyrektorium duszpasterskie Twojej diecezji, w którym są też przeniesienia świąt.
• Aplikacje z czytaniami dnia, jeśli korzystają z oficjalnego lekcjonarza.

Jakie są symbole św. Józefa?

Najczęstsze atrybuty św. Józefa to Dzieciątko Jezus na ręku, lilia lub kwitnąca laska, narzędzia ciesielskie i laska wędrowca. Rzadziej pojawiają się księga i palma. Pewną podstawę w Ewangelii mają tylko dwa z nich: opieka nad Jezusem (Mt 1-2) i zawód cieśli (Mt 13,55). Pozostałe pochodzą z apokryfów albo z tradycji artystycznej. Tabela pomaga rozpoznać, który atrybut skąd się wziął.

Atrybut	Znaczenie	Źródło
Dzieciątko Jezus na ręku	opiekun Odkupiciela, głowa Świętej Rodziny	Ewangelia (Mt 1-2, Łk 2); tytuł Redemptoris custos (1989)
Lilia	czystość, wierność Maryi	symbolika chrześcijańska, tradycja artystyczna
Kwitnąca laska	wybór Józefa na męża Maryi	apokryfy (Protoewangelia Jakuba i późniejsze opowieści)
Siekiera, piła, węgielnica, ciesielski hebel	praca rąk, utrzymanie rodziny	Ewangelia (Mt 13,55; Mk 6,3)
Laska wędrowca, kapelusz, tobołek	ucieczka do Egiptu, pielgrzym	Ewangelia (Mt 2,13-15)
Księga	człowiek „sprawiedliwy” (Mt 1,19), wierny Prawu	tradycja artystyczna
Palma (rzadko)	zwycięstwo, w niektórych przedstawieniach także sen	tradycja artystyczna

Dlaczego Józef trzyma Dzieciątko na ręku?

Dzieciątko na ręku pokazuje Józefa jako opiekuna Jezusa. To najbardziej teologiczny ze wszystkich atrybutów. W dawniejszej sztuce na rękach Dzieciątko trzymała prawie wyłącznie Maryja. Gdy w epoce nowożytnej rozwinęła się pobożność do Józefa, ten gest przeszedł także na niego:

• Józef z Dzieciątkiem występuje na obrazach ołtarzowych i w figurach przy kościołach.
• Dzieciątko często trzyma kulę ziemską albo błogosławi, a Józef jest wtedy tym, który „niesie Pana świata”.
• Na obrazkach dewocyjnych ten typ łączy się zwykle z lilią w drugiej ręce Józefa.
• Tytuł adhortacji Jana Pawła II, Redemptoris custos, oddaje dokładnie ten sens.

Narzędzia cieśli: siekiera, piła, węgielnica

Narzędzia wynikają wprost z tekstu Ewangelii. Grecki termin tekton oznacza rzemieślnika pracującego w drewnie, a Biblia Tysiąclecia tłumaczy go słowem „cieśla”.

„Czyż nie jest On synem cieśli?” - Mt 13,55, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Malarze pokazują Józefa z różnymi przedmiotami:

• Siekiera i topór ciesielski: najstarszy i najprostszy znak zawodu.
• Piła i świder: zwykle w scenach warsztatowych, czasem w rękach małego Jezusa.
• Węgielnica: oznacza porządek i miarę, czasem odczytuje się ją jako znak sprawiedliwości.
• Belka w kształcie krzyża: zapowiedź Męki, motyw spotykany w sztuce barokowej.

Laska wędrowca i wiek Józefa na obrazach

Laska wędrowca łączy się z ucieczką do Egiptu (Mt 2,13-15) i nie trzeba jej mylić z laską kwitnącą. Wiek Józefa to osobna sprawa. Ewangelie go nie podają. Apokryfy, z Protoewangelią Jakuba na czele, opisują go jako starszego wdowca z dziećmi z pierwszego małżeństwa. Stąd siwa broda na wielu dawnych obrazach. W sztuce nowożytnej i współczesnej artyści coraz częściej malują Józefa jako mężczyznę w sile wieku. Na obrazie warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy:

• Sama siwa broda nie przesądza o tym, kogo przedstawia obraz. Starcami bywają też św. Joachim i Symeon.
• Laska z kwiatami wskazuje na zaślubiny, a gładka laska na podróż.
• Młody Józef z Dzieciątkiem to częsty typ w nowszych figurach do domu.
• Postać śpiąca na uboczu sceny to najczęściej Józef w scenie snu (Mt 1,20).

Jaki kwiat trzyma św. Józef?

Św. Józef najczęściej trzyma lilię, znak czystości i wierności Maryi. Często lilia wyrasta z laski. Ta kwitnąca laska nawiązuje do apokryficznej opowieści o tym, jak Józefa wybrano na męża Maryi. Ewangelie kanoniczne tej sceny nie opisują, więc to tradycja artystyczna, a nie przekaz biblijny. Lilię Józefa łatwo rozpoznać, bo ma zwykle białe kwiaty na długiej łodydze.

Co oznacza lilia przy św. Józefie?

Lilia w sztuce chrześcijańskiej oznacza czystość. Ten sam kwiat podaje Maryi anioł Gabriel na wielu obrazach Zwiastowania. Przy Józefie lilia ma kilka warstw znaczenia:

• Czystość: Józef jako dziewiczy oblubieniec Maryi, zgodnie z nauką Kościoła o dziewictwie Maryi (KKK 496-499).
• Wierność: Józef nie oddalił Maryi i przyjął ją do siebie (Mt 1,24).
• Wybraństwo: lilia na lasce przypomina apokryficzny znak wyboru.
• Rozpoznawalność: dzięki lilii odróżnimy Józefa od innych starszych mężczyzn w scenach Świętej Rodziny.

Kwitnąca laska: skąd się wzięła legenda

Protoewangelia Jakuba, apokryf z II wieku, opowiada, że arcykapłan zwołał wdowców z laskami, a znak wskazał Józefa. Z jego laski wyleciała gołębica. Motyw zakwitnięcia laski rozwinęły późniejsze opowieści, spopularyzowane w średniowieczu między innymi przez Złotą legendę Jakuba de Voragine. Nawiązywały one do zakwitłej laski Aarona z Księgi Liczb (Lb 17). Najbardziej znany obraz z tym motywem to „Zaślubiny Marii” Rafaela z 1504 r. (Pinacoteca di Brera, Mediolan). Józef trzyma tam laskę z kwiatem, a odrzuceni zalotnicy łamią swoje laski.

1. Wdowcy przynoszą laski do świątyni.
2. Arcykapłan modli się o znak.
3. Laska Józefa wydaje znak: gołębicę w Protoewangelii, kwiat w późniejszych wersjach.
4. Józef przyjmuje Maryję pod swoją opiekę.

Czy kwitnąca laska jest w Biblii?

Nie. Kwitnąca laska Józefa nie występuje w żadnej księdze Pisma Świętego. Apokryfy nie należą do kanonu i Kościół nie traktuje ich jako natchnionych. Wolno je czytać jako świadectwo dawnej pobożności, nie jako źródło wiary. Na obrazie kwitnąca laska jest więc znakiem tradycji, a nie ilustracją Ewangelii.

• Kanon Nowego Testamentu obejmuje 27 ksiąg i żadna z nich nie opisuje zaślubin Maryi i Józefa.
• Laska Aarona (Lb 17) jest w Biblii, ale dotyczy kapłaństwa Aarona, nie Józefa.
• Apokryfy w polskim przekładzie z komentarzem wydał ks. Marek Starowieyski.
• Tradycja artystyczna może korzystać z apokryfów, o ile nie są sprzeczne z wiarą.

Ikona święty Józef: jak przedstawia go Wschód

Ikona św. Józefa powstaje według kanonu wschodniego: ma złote tło, perspektywę odwróconą i ustalone gesty. Józef rzadko bywa na niej postacią główną. Najczęściej pojawia się na ikonach Narodzenia, Ofiarowania, Ucieczki do Egiptu i Świętej Rodziny. Na ikonie Narodzenia siedzi zwykle z boku, w dolnej części kompozycji, zamyślony i odwrócony od żłóbka.

Dlaczego Józef na ikonie Narodzenia siedzi z boku?

Józef siedzi z boku, bo ikona pokazuje go jako człowieka, który zmaga się z tajemnicą dziewiczego poczęcia. Nie jest ojcem fizycznym, więc stoi poza głównym kręgiem Matki i Dziecka. Często przed nim stoi starzec w skórze pasterza. Tradycja ikonograficzna odczytuje go najczęściej jako kusiciela, który podsuwa Józefowi wątpliwości. Część komentatorów widzi w nim pasterza albo proroka. Schemat ikony Narodzenia wygląda zwykle tak:

1. W centrum leży Maryja przy grocie, a obok niej Dzieciątko w żłobie przypominającym grób.
2. Nad grotą promień z nieba i gwiazda.
3. Z boków aniołowie, pasterze i Mędrcy.
4. W dolnym rogu siedzi zamyślony Józef, czasem z rozmówcą.
5. W drugim dolnym rogu kąpiel Dzieciątka.

Józef z Dzieciątkiem na współczesnych ikonach

Ikona Józefa trzymającego Dzieciątko, w układzie podobnym do ikon maryjnych, to typ rozwinięty głównie współcześnie. Pracownie ikonopisarskie w Polsce piszą takie ikony często na prośbę rodzin i parafii. Podobnie jak w ikonie Matki Bożej Nieustającej Pomocy, ważne są tu greckie skróty imion i gest dłoni. W ołtarzu małego kościoła św. Prokopa w Błędowie wisi kopia obrazu Matki Bożej Nieustającej Pomocy, otaczana szczególnym kultem. Według monografii parafii w 1946 r. ozdobiono ją koronami wotywnymi.

• Inskrypcja: imię świętego, w ikonach greckich zwykle w skrócie.
• Szaty: kolory ustala tradycja, nie gust ikonopisarza.
• Twarz: spokojna, bez emocji typowych dla malarstwa barokowego.
• Tło: złoto jako światło Boże, nie pejzaż.

Czym ikona różni się od obrazu zachodniego?

Ikona trzyma się kanonu, a obraz zachodni zostawia artyście swobodę. Różnice dobrze widać w zestawieniu:

Cecha	Ikona wschodnia	Obraz zachodni
Perspektywa	odwrócona, linie zbiegają się w stronę widza	linearna, od renesansu
Tło	złote	pejzaż, wnętrze, warsztat
Kompozycja	ustalona tradycją	zależna od artysty i zamawiającego
Józef	postać boczna, zamyślona	często postać pierwszoplanowa, z atrybutami
Funkcja	przede wszystkim liturgiczna i modlitewna	modlitewna, dekoracyjna, dydaktyczna

Święty Józef na obrazach: od Narodzenia do Świętej Rodziny

Święty Józef na obrazach pojawia się w powracających scenach: Narodzeniu, Pokłonie Trzech Króli, Ofiarowaniu w świątyni, Ucieczce do Egiptu, Śnie Józefa, Świętej Rodzinie w warsztacie i Śmierci Józefa. Pięć pierwszych ma podstawę w Ewangelii (Mt 1-2, Łk 2). Warsztat to rozwinięcie wzmianki z Mt 13,55. Śmierć Józefa w ogóle nie występuje w Ewangelii.

Które dzieła z Józefem można zobaczyć w muzeach?

Poniżej wymieniam tylko dzieła o pewnej atrybucji, które łatwo znaleźć w zbiorach muzeów:

• Giotto, freski w Kaplicy Scrovegnich w Padwie (początek XIV w.): cykl z życia Maryi i Jezusa, z Józefem w scenach Narodzenia i Ucieczki do Egiptu.
• Rafael, „Zaślubiny Marii” (1504, Pinacoteca di Brera, Mediolan): kwitnąca laska Józefa.
• Caravaggio, „Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu” (Galleria Doria Pamphilj, Rzym): Józef trzyma nuty grającemu aniołowi.
• Georges de La Tour, „Święty Józef cieśla” (Luwr, Paryż): Józef przy pracy, mały Jezus oświetla warsztat świecą.
• Bartolomé Esteban Murillo, „Święta Rodzina z ptaszkiem” (Prado, Madryt): młody Józef w domowej scenie z Jezusem.

Murillo ma też wątek błędowski. Kaplica Matki Bożej Anielskiej w kościele św. Józefa w Błędowie ma, według monografii parafii, kopię obrazu Matki Bożej Anielskiej według Murilla.

Sen Józefa i śpiący Józef

Motyw śpiącego Józefa wyrasta wprost z Ewangelii Mateusza. Józef czterokrotnie otrzymuje we śnie wskazówkę od Boga (Mt 1,20; 2,13; 2,19-20; 2,22). Malarze przedstawiają go jako śpiącego starca lub mężczyznę, nad którym pochyla się anioł. Współczesna pobożność rozwinęła z tego motywu figurkę śpiącego Józefa. Jej historię i znaczenie opisuję w tekście o figurce śpiącego świętego Józefa.

• Sen pierwszy (Mt 1,20): przyjęcie Maryi.
• Sen drugi (Mt 2,13): ucieczka do Egiptu.
• Sen trzeci (Mt 2,19-20): powrót do ziemi Izraela.
• Sen czwarty (Mt 2,22): osiedlenie się w Galilei, w Nazarecie.

Śmierć św. Józefa: motyw patrona dobrej śmierci

Ewangelie nie opisują śmierci Józefa. Ostatni raz pojawia się w scenie z dwunastoletnim Jezusem (Łk 2,41-52). Obraz Józefa umierającego w obecności Jezusa i Maryi pochodzi z tradycji, którą przekazuje między innymi apokryficzna „Historia Józefa Cieśli”. Z tej sceny wyrósł patronat dobrej śmierci. Więcej o tym, czyim patronem jest święty Józef, piszę osobno. Na takich obrazach zwykle widać:

• łoże z leżącym starcem,
• Jezusa, który podtrzymuje Józefa albo go błogosławi,
• Maryję modlącą się obok,
• czasem aniołów czekających na duszę Józefa.

Figurka i obrazek św. Józefa: jak wybrać do domu

Figurkę i obrazek św. Józefa do domu wybiera się w czterech krokach: sprawdzasz czytelne atrybuty, oceniasz godność wizerunku, dobierasz miejsce i prosisz kapłana o poświęcenie. Katechizm zalicza poświęcone przedmioty do sakramentaliów (KKK 1667-1670). Pomagają w modlitwie, ale nie działają same z siebie.

Na co patrzeć przy wyborze figurki?

1. Atrybuty: Dzieciątko, lilia albo narzędzia pozwalają od razu rozpoznać, kogo przedstawia wizerunek.
2. Godność wizerunku: spokojna twarz i staranne wykonanie mają większe znaczenie niż rozmiar i złocenia.
3. Typ przedstawienia: Józef z Dzieciątkiem pasuje do rodziny z dziećmi, Józef z narzędziami do domu, w którym ktoś prowadzi warsztat lub firmę.
4. Miejsce: domowy kącik modlitwy, półka przy krzyżu albo ściana, przy której rodzina się modli.
5. Materiał: drewno, gips czy żywica nie mają znaczenia religijnego, liczy się trwałość.

Jeśli figurka ma być znakiem opieki nad domem, przydadzą się teksty modlitw. Zebrałem je w artykule święty Józef patron rodzin i modlitwa.

Czy figurkę św. Józefa trzeba poświęcić?

Nie ma takiego obowiązku, ale w Kościele w Polsce poświęcenie figurek i obrazków to powszechny zwyczaj. Kapłan zwykle błogosławi je po Mszy, w zakrystii albo podczas wizyty duszpasterskiej, czyli kolędy. Rytuał określa obrzęd błogosławieństwa, a praktykę ustala każda parafia, więc najlepiej zapytać w kancelarii własnej parafii. Ewentualna ofiara jest dobrowolna.

• Poświęcony wizerunek staje się przedmiotem przeznaczonym do modlitwy.
• Błogosławieństwo nie zmienia materiału, nadaje mu religijne przeznaczenie.
• Obrazek z kolędy albo z pielgrzymki często jest już poświęcony.
• Zniszczonego, poświęconego wizerunku zwyczajowo nie wyrzuca się do śmieci.

Czym różni się sakramentale od amuletu?

Sakramentale przygotowuje do przyjęcia łaski i pobudza do modlitwy (KKK 1670). Amulet ma działać mechanicznie, a takie myślenie Katechizm opisuje jako zabobon (KKK 2111). Figurka Józefa nie „załatwia” sprawy sprzedaży mieszkania ani pracy. Jest znakiem, który przypomina o wstawiennictwie świętego u Boga (KKK 956):

• Sakramentale: zakłada wiarę i modlitwę osoby, która go używa.
• Amulet: zakłada skuteczność samego przedmiotu.
• Pobożność ludowa: Kościół ją szanuje i ocenia w świetle wiary (KKK 1674-1676).
• Zwyczaj: na przykład zakopywanie figurki, nie należy do nauki Kościoła.

Święty Józef w kościele w Błędowie: wezwanie i dawny obraz

Kościół Opieki św. Józefa w Błędowie to parafialny, tak zwany duży kościół przy Nowym Rynku, w parafii św. Prokopa Opata (archidiecezja warszawska, dekanat mogielnicki). Wikipedia określa go jako neobarokowy. Według monografii parafii zbudowano go w latach 1882-1884 według projektu D. Prussaka, z korektą i wykonawstwem Adolfa Bannertha z Mszczonowa. Konsekrował go 3.09.1889 abp Wincenty Teofil Chościak-Popiel.

Czy w Błędowie jest kościół św. Józefa?

Tak. Błędów ma dwa kościoły przy dwóch rynkach. Ta historia przyciągnęła mnie do tego miejsca. W 1882 r. przyszła zgoda na nową świątynię i wybuchł spór o jej lokalizację. Chłopi trzy razy nocą wozili materiały z powrotem na Stary Rynek, w końcu jednak ustąpili. Tak przy Nowym Rynku stanął kościół Opieki św. Józefa. Fasadę zdobi 8 posągów z piaskowca:

• czterej ewangeliści,
• śś. Piotr i Paweł,
• w niszach śś. Wojciech i Stanisław,
• w portalu „oko Opatrzności”, a przed bramą figura Niepokalanej z 1904 r.

W ołtarzu głównym, według opisu w monografii, nie ma wizerunku patrona, tylko kopia „Przemienienia Pańskiego”. Na zasuwach są kopia Madonny del Girolamo Correggia i obraz Jezusa Miłosiernego. Jakie przedstawienia Józefa są dziś w świątyni, najlepiej sprawdzić na miejscu.

Co wiadomo o obrazie przypisywanym Antoniemu Gruszeckiemu?

Monografia parafii, którą w 2014 r. publikowała dawna strona parafiabledow.pl, opisuje wśród zabytków ruchomych obraz malowany temperą na jedwabiu. Przedstawia anioła z medalionami św. Józefa i św. Barbary oraz herbami Lubicz i Prawdzic. Autor monografii przypisuje go bazylianinowi Antoniemu Gruszeckiemu z Supraśla, ale to atrybucja, a nie pewność. Według tego samego tekstu dawny proboszcz oddał obraz osobie prywatnej i nie wiadomo, gdzie jest dzisiaj. Na tej samej liście zabytków monografia wymienia:

• srebrną złoconą monstrancję z 1643 r. w kształcie słońca,
• puszkę na komunikanty z 1669 r.,
• srebrny krzyż-relikwiarz z relikwiami św. Konstancji,
• dzwon „Veni Sancte Spiritus”, który Niemcy zwrócili w 1942 r.

Gdzie sprawdzić nabożeństwa do św. Józefa w Błędowie?

Aktualne godziny Mszy i nabożeństw, także w uroczystość 19 marca, podaje oficjalna strona parafii. Ten serwis jest niezależnym przewodnikiem, a nie stroną parafii. Po aktualne informacje warto sięgnąć do:

1. oficjalnej strony parafiabledow.mkw.pl, gdzie są ogłoszenia parafialne,
2. karty parafii na stronie Archidiecezji Warszawskiej,
3. kancelarii parafialnej przy Starym Rynku 13,
4. ogłoszeń czytanych w niedzielę po Mszy.

Czy obrazy świętych są zgodne z nauką Kościoła?

Tak. Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1159-1162 i 2131-2132) uczy, że cześć oddawana świętym obrazom odnosi się do osoby przedstawionej, a nie do farby czy drewna. Podstawą tej praktyki jest II Sobór Nicejski z 787 r. Sobór Watykański II w konstytucji Sacrosanctum Concilium (1963, nr 125) potwierdza zwyczaj umieszczania obrazów w kościołach.

Parafraza nauczania Katechizmu: chrześcijański kult obrazów nie sprzeciwia się pierwszemu przykazaniu, bo cześć oddana obrazowi przechodzi na tego, kogo obraz przedstawia - por. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2131-2132, Pallottinum 1994

Co postanowił II Sobór Nicejski?

II Sobór Nicejski (787) zakończył pierwszy okres sporu obrazoburczego. Uznał, że wolno czcić ikony Chrystusa, Maryi, aniołów i świętych. Uzasadnił to wcieleniem: skoro Syn Boży stał się widzialny, można Go przedstawiać (KKK 1159-1160, 2131). Z ustaleń soboru wynikają cztery rozróżnienia:

• Uwielbienie należy się wyłącznie Bogu.
• Cześć obrazu odnosi się do osoby przedstawionej.
• Obraz jest znakiem, który pomaga w modlitwie, a nie bóstwem.
• Ikona pełni w liturgii rolę podobną do słowa: głosi wiarę (KKK 1160).

Co o obrazach w kościołach mówi Sacrosanctum Concilium?

Konstytucja o liturgii z 1963 r. (nr 125) zaleca, by zachować zwyczaj wystawiania świętych obrazów, ale w umiarkowanej liczbie i w należytym porządku. Chodzi o to, by nie budziły zdziwienia wiernych i nie sprzyjały pobożności mniej poprawnej. W praktyce oznacza to:

• porządek ważniejszy niż liczba wizerunków,
• pierwszeństwo dla ołtarza i tabernakulum,
• czytelne, godne przedstawienia świętych,
• troskę o zabytkowe wyposażenie, takie jak polichromia z lat 1932-1933 w kościele św. Józefa w Błędowie.

Najczęściej zadawane pytania

W czym pomaga św. Józef?

Tradycja Kościoła wzywa św. Józefa jako opiekuna rodzin, patrona pracujących, Kościoła powszechnego i dobrej śmierci. Modlitwa do niego jest prośbą o wstawiennictwo u Boga (KKK 956), a nie zaklęciem o gwarantowanym skutku. Każdy patronat ma swoje źródło: w Ewangelii, w tradycji albo w decyzji papieża, jak ogłoszenie patronem Kościoła w 1870 r.

Jaką modlitwę do św. Józefa zalecił Leon XIII?

W encyklice Quamquam pluries z 1889 r. Leon XIII polecił dołączać do październikowego różańca modlitwę do św. Józefa. W Polsce znamy ją jako „Do ciebie, święty Józefie”. Wiele parafii odmawia ją do dziś w październiku po różańcu.

Co oznacza wezwanie „Opieki św. Józefa”?

Wezwanie odnosi się do opieki, czyli patronatu Józefa nad Kościołem i wiernymi, a nie do konkretnej sceny z jego życia. Popularność tego tytułu w XIX wieku łączy się z ogłoszeniem Józefa patronem Kościoła powszechnego w 1870 r. Kościół w Błędowie, budowany w latach 1882-1884, wpisuje się w ten okres.

Jak odróżnić św. Józefa od św. Joachima na obrazie?

Obaj bywają starszymi mężczyznami z brodą, więc o tym, kogo przedstawia obraz, decydują atrybuty i scena. Józef ma przy sobie Dzieciątko, lilię, kwitnącą laskę albo narzędzia. Joachim zwykle pojawia się obok św. Anny, często z barankiem albo gołębiami, w scenach z dzieciństwa Maryi.

Co zrobić ze zniszczonym obrazkiem św. Józefa?

Według zwyczaju zniszczonych, poświęconych przedmiotów nie wyrzuca się do śmieci, tylko się je pali albo zakopuje. To praktyka pobożności, a nie przepis prawa kanonicznego. Jeśli masz wątpliwości, kancelaria Twojej parafii podpowie, jak to zrobić w danym miejscu.

Czy można używać grafik św. Józefa z internetu?

Można, jeśli pozwala na to licencja. Prawa majątkowe do dzieła wygasają zwykle 70 lat po śmierci autora, więc obrazy dawnych mistrzów są w domenie publicznej. Konkretne zdjęcie albo reprodukcja może jednak mieć własnego autora. Do gazetki parafialnej czy na stronę bezpieczniej wybierać grafiki z muzeów udostępniających zbiory na wolnych licencjach.

Źródła i literatura

1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Mt 1,18-25; Mt 2,13-23; Mt 13,55; Mk 6,3; Łk 2,22-52; Lb 17.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994: nr 437, 496-499, 532, 956, 1159-1162, 1667-1676, 2111, 2131-2132.
3. Leon XIII, encyklika Quamquam pluries, 1889; Jan Paweł II, adhortacja apostolska Redemptoris custos, 1989; Franciszek, list apostolski Patris corde, 2020: vatican.va.
4. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 1963, nr 125: vatican.va.
5. Apokryfy Nowego Testamentu, t. I: Ewangelie apokryficzne, red. ks. Marek Starowieyski, WAM, Kraków 2003 (Protoewangelia Jakuba).
6. Monografia parafii Błędów, dawna strona parafiabledow.pl, zrzuty 2014-02 i 2019-01: historia_pelna12, historia_pelna15.
7. Parafia św. Prokopa Opata w Błędowie, oficjalna strona: parafiabledow.mkw.pl; Archidiecezja Warszawska, karta parafii.
8. Błędów (powiat grójecki), Wikipedia.