Święty Józef - kim był opiekun Jezusa i patron dużego kościoła w Błędowie

Spisał: Tomasz Kalinowski · ostatnia zmiana 29.10.2026

Spis rozdziałów

Kim był święty Józef?

Święty Józef z Nazaretu to według Ewangelii mąż Maryi i opiekun Jezusa, cieśla z Nazaretu, nazwany przez Mateusza "człowiekiem sprawiedliwym" (Mt 1,19). Nie był biologicznym ojcem Jezusa, lecz przyjął Go jako syna, nadał Mu imię i chronił rodzinę w Betlejem, Egipcie i Nazarecie. W Błędowie jego imię nosi duży kościół przy Nowym Rynku, zbudowany w latach 1882-1884.

Większość z nas zna Józefa z szopki: stoi z boku, z laską albo latarnią, i niewiele mówi. Ewangelie potwierdzają to milczenie, bo nie zapisały ani jednego jego zdania, tylko czyny.

Czym różni się ojcostwo Józefa od biologicznego?

Ojcostwo Józefa to ojcostwo prawne i opiekuńcze: Mateusz opisuje poczęcie Jezusa "z Ducha Świętego" (Mt 1,18), a Józef przyjmuje Maryję do domu i nadaje Dziecku imię (Mt 1,21-25). W kulturze żydowskiej nadanie imienia oznaczało uznanie syna i wpisanie go w ród, dlatego Jezus jest w Ewangeliach "synem Dawida" właśnie przez Józefa.

• Pochodzenie - Ewangelia Mateusza (Mt 1,18-20) mówi o poczęciu z Ducha Świętego, nie z Józefa.
• Imię - to Józef, zgodnie z poleceniem anioła, nadaje Dziecku imię Jezus (Mt 1,25).
• Ród - przez Józefa, potomka Dawida, Jezus zostaje wpisany w genealogię królewską (Mt 1,1-16).
• Codzienność - Łukasz opisuje, że Jezus w Nazarecie "był im poddany", czyli Maryi i Józefowi (Łk 2,51).

Skąd pochodzi wiedza o Józefie?

Wiedza o Józefie ma trzy warstwy i w tym tekście pilnuję, żeby ich nie mieszać. Pierwsza to Ewangelie Mateusza i Łukasza. Druga to nauczanie Kościoła, przede wszystkim adhortacja Redemptoris custos Jana Pawła II z 15 sierpnia 1989 r. i list apostolski Patris corde Franciszka z 8 grudnia 2020 r. Trzecia to pobożność ludowa i apokryfy, które opisuję jako tradycję, nie fakt.

Co Ewangelie mówią o Józefie?

Ewangelie mówią o Józefie w opowiadaniach o dzieciństwie Jezusa: Mateusz w rozdziałach 1-2, Łukasz w rozdziałach 1-2 oraz w genealogii (Łk 3,23). U Mateusza Józef kilkakrotnie otrzymuje we śnie polecenie i za każdym razem wykonuje je bez słowa komentarza. Ostatni raz pojawia się przy dwunastoletnim Jezusie w świątyni (Łk 2,41-52, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999).

Szczegóły biograficzne zebrałem w osobnym tekście: życiorys świętego Józefa według Ewangelii. Tutaj zostańmy przy tym, co buduje obraz opiekuna.

Józef jako człowiek sprawiedliwy i opiekun rodziny

Słowo "sprawiedliwy" u Mateusza oznacza człowieka wiernego Prawu Bożemu, a zarazem wrażliwego na drugą osobę. Józef dowiaduje się, że Maryja jest brzemienna, i szuka rozwiązania, które jej nie skrzywdzi.

"Mąż Jej, Józef, który był człowiekiem sprawiedliwym i nie chciał narazić Jej na zniesławienie, zamierzał oddalić Ją potajemnie." - Mt 1,19, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, 1999

Po śnie zmienia decyzję i bierze Małżonkę do siebie (Mt 1,24). Jan Paweł II w Redemptoris custos (1989) właśnie z tej sceny wyprowadza całą misję Józefa jako opiekuna Odkupiciela i strażnika rodziny z Nazaretu.

Betlejem, ucieczka do Egiptu i powrót do Nazaretu

Opieka Józefa ma w Ewangeliach konkretne etapy. Każdy z nich to decyzja podjęta za całą rodzinę:

1. Betlejem - Józef idzie z Maryją na spis ludności do miasta Dawida, bo pochodził z domu i rodu Dawida (Łk 2,4).
2. Obrzezanie i ofiarowanie - rodzice wypełniają przepisy Prawa i przynoszą Dziecko do świątyni w Jerozolimie (Łk 2,21-24).
3. Ucieczka do Egiptu - po ostrzeżeniu we śnie Józef nocą zabiera Dziecko i Matkę przed Herodem (Mt 2,13-15).
4. Powrót - po śmierci Heroda wraca, ale osiedla się w Galilei, w Nazarecie (Mt 2,19-23).
5. Pielgrzymka do Jerozolimy - rodzice szukają dwunastoletniego Jezusa przez trzy dni i odnajdują Go w świątyni (Łk 2,41-52).

Kim byli rodzice Józefa?

Rodzice Józefa nie są w Ewangeliach opisani wprost. Mateusz podaje, że ojcem Józefa był Jakub (Mt 1,16), a Łukasz nazywa Jezusa synem "Józefa, syna Helego" (Łk 3,23). Imienia matki Józefa żadna Ewangelia nie podaje. Rozbieżność dwóch genealogii komentatorzy znają od starożytności, a Kościół nie rozstrzyga jej jednym orzeczeniem.

Jakub i Heli w dwóch genealogiach Jezusa

Dwie listy przodków różnią się kierunkiem, układem i imionami od Dawida w dół. Zestawienie pomaga zobaczyć, gdzie leży trudność:

Cecha	Ewangelia Mateusza (Mt 1,1-16)	Ewangelia Łukasza (Łk 3,23-38)
Ojciec Józefa	Jakub	Heli
Kierunek	od Abrahama w dół do Józefa	od Jezusa w górę do Adama
Linia po Dawidzie	przez Salomona	przez Natana
Układ	trzy grupy po 14 pokoleń (Mt 1,17)	ciągła lista bez podziału

Dlaczego genealogii nie czyta się jak aktu urodzenia?

Genealogie biblijne to teksty teologiczne, nie metryki z parafialnej kancelarii. Mateusz pokazuje Jezusa jako dziedzica Abrahama i Dawida, Łukasz jako Syna Bożego związanego z całą ludzkością. Dawni i współcześni autorzy proponowali różne wyjaśnienia rozbieżności:

• Prawo lewiratu - Jakub i Heli mogli być braćmi przyrodnimi, a Józef synem jednego z nich według prawa i drugiego według krwi; to wyjaśnienie przekazał Euzebiusz z Cezarei za Juliuszem Afrykańczykiem.
• Linia Maryi - część komentatorów uważa, że Łukasz podaje rodowód Maryi, a Heli byłby teściem Józefa.
• Granica pewności - żadna z tych hipotez nie jest nauką wiary, więc nie przedstawiam jej jako ustalonego faktu biograficznego.

Czy Józef był święty?

Tak. Kościół katolicki czci Józefa jako świętego od wieków, a 8 grudnia 1870 r. bł. Pius IX ogłosił go patronem Kościoła powszechnego (dekret Quemadmodum Deus). Józef nie przeszedł procesu kanonizacyjnego w dzisiejszym rozumieniu, bo jego kult jest starszy niż te procedury. Świętość potwierdza liturgia: uroczystość 19 marca i wspomnienie 1 maja.

Ciekawi mnie, jak bardzo kult Józefa przyspieszył w XIX wieku, czyli dokładnie wtedy, gdy powstawał kościół w Błędowie. Kolejne dokumenty pokazują tę linię:

• Pius IX, 1870 - dekret Quemadmodum Deus ogłasza Józefa patronem Kościoła powszechnego.
• Leon XIII, 1889 - encyklika Quamquam pluries z 15 sierpnia zachęca do modlitwy do Józefa, zwłaszcza w październiku.
• Pius XII, 1955 - ustanawia wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika na 1 maja.
• Jan Paweł II, 1989 - adhortacja Redemptoris custos na stulecie encykliki Leona XIII.
• Franciszek, 2020 - list Patris corde na 150-lecie ogłoszenia Józefa patronem Kościoła.

19 marca i 1 maja w kalendarzu Kościoła

19 marca Kościół obchodzi uroczystość św. Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, najwyższej rangi święto Józefa w roku liturgicznym. 1 maja przypada wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika, które Pius XII wprowadził w 1955 r. jako chrześcijańskie spojrzenie na robotnicze Święto Pracy.

Jak Franciszek opisuje Józefa w Patris corde?

Franciszek opisuje Józefa w siedmiu częściach: jako ojca umiłowanego, czułego, posłusznego, przyjmującego, twórczo odważnego, pracującego i ojca "w cieniu". Tytuł listu bierze się z pierwszego zdania dokumentu:

"Z ojcowskim sercem: tak Józef umiłował Jezusa, nazywanego we wszystkich czterech Ewangeliach «synem Józefa»." - Franciszek, list apostolski Patris corde, 8 grudnia 2020 r.

Kim jest patron pracy?

Patronem ludzi pracy jest w tradycji katolickiej przede wszystkim święty Józef Rzemieślnik, wspominany 1 maja od 1955 r. Ewangelia Mateusza nazywa Jezusa "synem cieśli" (Mt 13,55), a Franciszek poświęca pracy szóstą część listu Patris corde (2020). Józef nie jest jedynym świętym od zawodów, bo wiele profesji ma własnych patronów.

"Czyż nie jest On synem cieśli? Czy Jego Matce nie jest na imię Mariam?" - Mt 13,55, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, 1999

Cieśla z Nazaretu i godność codziennej pracy

Greckie słowo tekton, oddane po polsku jako "cieśla", oznacza rzemieślnika pracującego w drewnie, a czasem także w kamieniu. Katechizm Kościoła Katolickiego zwraca uwagę, że Jezus przez większą część życia dzielił los zwykłych ludzi i pracował rękami (KKK 531-533). Z tego wynika kilka wątków, które tradycja wiąże z Józefem:

• Praca jako utrzymanie rodziny - Józef zarabiał na dom w Nazarecie, a tradycja widzi w nim nauczyciela zawodu dla Jezusa.
• Praca jako godność - Franciszek w Patris corde (cz. 6) pisze o pracy jako udziale w dziele zbawienia i o krzywdzie ludzi pozbawionych zatrudnienia.
• Praca jako służba - Katechizm uczy, że praca ludzka wypływa z osoby i ma służyć jej dobru oraz dobru innych (KKK 2427-2428).

Którzy święci patronują konkretnym zawodom?

Obok Józefa pobożność ludowa zna wielu patronów poszczególnych zajęć. W samym Błędowie, w kościele Opieki św. Józefa, stoi ołtarz boczny św. Izydora, patrona rolników, co w sadowniczej okolicy brzmi bardzo naturalnie (monografia parafii, według dawnej strony parafii z 2019 r.). Najczęściej spotykane przypisania wyglądają tak:

• Św. Józef - patron pracy w ogóle, rzemieślników i stolarzy.
• Św. Izydor Oracz - patron rolników.
• Św. Florian - patron strażaków.
• Św. Barbara - patronka górników.

O co prosić św. Józefa?

Świętego Józefa w tradycji katolickiej prosi się najczęściej o opiekę nad rodziną, o pracę i chleb, o sprawy domu i mieszkania oraz o dobrą śmierć. Te intencje wynikają z jego roli w Ewangelii: opiekuna Maryi i Jezusa, cieśli z Nazaretu, a od 1870 r. także patrona Kościoła powszechnego.

Jakie intencje zanosi się do Józefa?

Intencje przy Józefie powtarzają się w modlitewnikach i litaniach od pokoleń. W lekturze źródeł najczęściej trafiam na takie:

• Rodzina i małżeństwo - Józef jako mąż Maryi bywa wzywany przez małżonków i rodziców; więcej o tym w tekście święty Józef jako patron rodzin i domu.
• Praca - o znalezienie zatrudnienia, uczciwość w pracy i siły do obowiązków.
• Dom i mieszkanie - zwyczaj związany z Józefem jako tym, który szukał schronienia dla rodziny w Betlejem i Egipcie.
• Dobra śmierć - o spokojne odejście w łasce Bożej (KKK 1014).

Jakie modlitwy do św. Józefa są najbardziej znane?

Najbardziej znane są trzy formy modlitwy do Józefa, każda z innego źródła:

1. Litania do św. Józefa - zatwierdzona do użytku publicznego przez Piusa X w 1909 r.
2. Modlitwa "Do ciebie, święty Józefie" - dołączona przez Leona XIII do encykliki Quamquam pluries (1889).
3. Modlitwa z Patris corde - krótka modlitwa, którą Franciszek zamknął list z 2020 r.

Czy modlitwa do Józefa gwarantuje spełnienie prośby?

Nie. Modlitwa do świętego to prośba o wstawiennictwo, a Kościół nie uczy, że jakakolwiek formuła działa automatycznie (por. KKK 2734-2737 o modlitwie prośby). Św. Teresa z Ávili w 6. rozdziale Księgi życia opisała swoje zaufanie do Józefa, ale to osobiste świadectwo mistyczki, a nie obietnica dla każdego.

Święty Józef jako patron dobrej śmierci

Święty Józef jako patron dobrej śmierci to tytuł z tradycji Kościoła, przywołany wprost w Katechizmie: Kościół zachęca, by przygotować się na godzinę śmierci i powierzać się św. Józefowi, patronowi dobrej śmierci (KKK 1014). Ewangelie nie opisują jego śmierci. Patronat wyrósł z przekonania, że Józef odszedł przy Jezusie i Maryi.

Skąd wziął się ten patronat?

Ewangelie milczą o śmierci Józefa, więc patronat ma korzenie w pobożności, nie w relacji historycznej. Warto rozdzielić warstwy:

• Fakt ewangeliczny - Józef nie pojawia się w opisach publicznej działalności Jezusa ani pod krzyżem (J 19,25-27).
• Wniosek tradycji - skoro go nie ma, zmarł wcześniej, najpewniej w Nazarecie.
• Nauczanie Kościoła - KKK 1014 oraz Patris corde (2020) przywołują ten patronat.
• Czego nie wiemy - daty, przyczyny ani wieku Józefa w chwili śmierci; apokryfy dopowiadają te szczegóły bez oparcia w Ewangelii.

Jak patronat dobrej śmierci wygląda w praktyce?

W praktyce wierni modlą się do Józefa za umierających, za siebie na godzinę śmierci i za zmarłych. Sprawy posługi przy chorych, w tym namaszczenia i wiatyku, najlepiej omówić w kancelarii własnej parafii.

Święty Józef w Błędowie: duży kościół przy Nowym Rynku

Duży kościół przy Nowym Rynku w Błędowie nosi wezwanie Opieki św. Józefa. Według monografii parafii zbudowano go w latach 1882-1884 według projektu D. Prussaka, skorygowanego przez Adolfa Bannertha z Mszczonowa, a 3 września 1889 r. konsekrował go abp Wincenty Teofil Chościak-Popiel. Patronem całej parafii pozostaje św. Prokop Opat.

Do Błędowa przyciągnęły mnie właśnie dwa kościoły przy dwóch rynkach. Historię sporu z 1882 r., gdy chłopi trzy razy nocą wozili zwiezione materiały z powrotem na Stary Rynek, opisuję w przewodniku dwa kościoły jednej parafii w Błędowie.

Opieka św. Józefa jako wezwanie kościoła

Wezwanie "Opieki św. Józefa" nawiązuje do dawnego święta Opieki św. Józefa, które Pius IX rozszerzył na cały Kościół w 1847 r., a Pius XII zastąpił w 1955 r. wspomnieniem Józefa Rzemieślnika. Lubię też zbieżność dat: konsekracja w Błędowie przypadła na 1889 r., ten sam rok, w którym Leon XIII wydał encyklikę o Józefie. To zbieżność, nie zależność.

Z monografii parafii (dawna strona parafii, zrzuty z 2014 i 2019 r.) wynika kilka konkretów o tej świątyni:

• Styl - neobarokowy, trójnawowy kościół z wieżą wtopioną w fasadę i półkolistą absydą.
• Fasada - osiem posągów z piaskowca: czterej ewangeliści, śś. Piotr i Paweł oraz śś. Wojciech i Stanisław w niszach.
• Fundacja - kolator Jan Chryzostom Kijewski podarował plac (2538 m2) i pokrył około połowy kosztów, resztę złożyli parafianie.
• Polichromia - złocisto-biała, wykonana w latach 1932-1933 przez firmę Leona Zdziarskiego z Krakowa.
• Przed kościołem - figura Niepokalanej z 1904 r.

Szczegółową historię budowy opisuję w tekście kościół Opieki św. Józefa i jego budowa w latach 1882-1884.

Święty Prokop Opat jako patron parafii

Parafia w Błędowie nosi wezwanie św. Prokopa Opata, czeskiego pustelnika i opata z Sazawy, zmarłego w 1053 r. Jego imię ma mały kościół przy Starym Rynku, zaprojektowany przez Jana Koszczyca-Witkiewicza i według monografii parafii poświęcony w 1936 r. Wezwanie parafii i wezwanie kościoła parafialnego są więc tu różne:

• Parafia - pw. św. Prokopa Opata, archidiecezja warszawska, dekanat mogielnicki (archwwa.pl, stan z października 2026 r.).
• Kościół parafialny - Opieki św. Józefa, "duży kościół" przy Nowym Rynku.
• Kościół filialny - św. Prokopa Opata, "mały kościół" przy Starym Rynku, na miejscu najstarszej świątyni.
• Odpust - według dawnej strony parafii z 2014 r. tradycyjnie w niedzielę po 4 lipca, w dniu patrona parafii.

Pełny obraz obu świątyń daje przewodnik parafia św. Prokopa Opata w Błędowie i jej dwa kościoły.

Gdzie sprawdzić aktualne informacje o kościele?

Aktualne godziny Mszy, nabożeństw i otwarcia kościoła podaje wyłącznie parafia. Parafiabledow.pl jest niezależnym przewodnikiem, nie oficjalną stroną parafii. Oficjalna strona parafii działa pod adresem parafiabledow.mkw.pl i tam publikowane są ogłoszenia oraz dane kancelarii; przed przyjazdem zajrzyj tam albo zadzwoń do kancelarii.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy zmarł święty Józef?

Ewangelie nie podają daty śmierci Józefa. Ostatni raz pojawia się przy dwunastoletnim Jezusie w świątyni (Łk 2,41-52), a pod krzyżem już go nie ma (J 19,25-27). Tradycja przyjmuje, że zmarł przed publiczną działalnością Jezusa, ale roku nie da się ustalić.

Czy Józef wypowiada w Ewangeliach jakieś słowa?

Nie, Ewangelie nie przytaczają żadnej wypowiedzi Józefa. Opisują natomiast jego działania: przyjęcie Maryi (Mt 1,24), nadanie imienia Jezusowi (Mt 1,25) i nocną ucieczkę do Egiptu (Mt 2,14). Franciszek w Patris corde nazywa go dlatego ojcem "w cieniu".

Czy Ewangelie opisują pierwszą żonę Józefa?

Nie. Ewangelie nie wspominają o wcześniejszym małżeństwie Józefa. Opowieść o pierwszej żonie i dzieciach pochodzi z apokryfów, między innymi z tzw. Protoewangelii Jakuba, i nie wynika z Mt 1-2 ani z Łk 1-2.

Czy Józef z Nazaretu i Józef z Arymatei to ta sama osoba?

Nie, to dwie różne postacie. Józef z Nazaretu jest opiekunem Jezusa w opowiadaniach o dzieciństwie, a Józef z Arymatei to zamożny uczeń, który po śmierci Jezusa złożył Jego ciało we własnym grobie (Mt 27,57-60).

Jak długo trwa nowenna do św. Józefa?

Nowenna do św. Józefa trwa dziewięć dni i najczęściej odprawia się ją od 10 do 18 marca, przed uroczystością 19 marca. To forma pobożności ludowej, a nie obowiązek liturgiczny, więc teksty nowenny różnią się między modlitewnikami.

Źródła i literatura

1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Tysiąclecia), wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999: Mt 1,1-25; Mt 2,13-23; Mt 13,55; Mt 27,57-60; Łk 2,1-52; Łk 3,23-38; J 19,25-27.
2. Franciszek, list apostolski Patris corde z okazji 150. rocznicy ogłoszenia św. Józefa patronem Kościoła powszechnego, 8 grudnia 2020 r.
3. Jan Paweł II, adhortacja apostolska Redemptoris custos o świętym Józefie i jego posłannictwie w życiu Chrystusa i Kościoła, 15 sierpnia 1989 r.
4. Leon XIII, encyklika Quamquam pluries, 15 sierpnia 1889 r.
5. Katechizm Kościoła Katolickiego, wyd. II, Pallottinum, Poznań 2002: nr 531-533, 1014, 2427-2428, 2734-2737.
6. Św. Teresa od Jezusa (z Ávili), Księga życia, rozdz. 6.
7. Parafia św. Prokopa Opata w Błędowie: historia parafii i kościołów (oficjalna strona parafii).
8. Archidiecezja Warszawska: Błędów, parafia św. Prokopa Opata.
9. Wikipedia: Błędów (powiat grójecki).
10. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, strona pliku.