10 przykazań Bożych - pełny tekst Dekalogu z krótkim komentarzem

Spisał: Tomasz Kalinowski · ostatnia zmiana 28.10.2026

Spis rozdziałów

10 przykazań Bożych: tekst katechetyczny ze wstępem

10 przykazań Bożych, czyli Dekalog, to dziesięć poleceń, które według Biblii Bóg przekazał Mojżeszowi na Synaju. Zapisano je w dwóch miejscach: w Wj 20,1-17 i w Pwt 5,6-21. W polskiej katechezie uczymy się ich w skróconej wersji. Nazywa się ją formułą katechetyczną. Zaczyna się od słów „Jam jest Pan, Bóg twój” i ma dziesięć krótkich punktów. Ich podział opisuje Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK) w tabeli przed nr 2052.

Wstęp i numerowana lista dziesięciu przykazań

Poniżej podaję tekst w brzmieniu, którego uczy się w polskich parafiach i szkołach. Najpierw jest wstęp, potem numerowana lista:

Jam jest Pan, Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.

1. Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną.
2. Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca swego i matkę swoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego swego.
10. Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

Jeśli zależy ci przede wszystkim na samym wstępie i jego znaczeniu, zajrzyj do tekstu 10 przykazań Bożych ze wstępem.

Którą wersję przykazań przedstawia numerowana lista?

Ta lista to skrót do nauki na pamięć, a nie dosłowny cytat z Biblii Tysiąclecia. Każdy punkt streszcza dłuższy fragment Pisma. Trzecie przykazanie w Wj 20,8-11 ma na przykład cztery wersety, a w katechezie zostało z niego jedno zdanie. Formuła katechetyczna różni się od pełnych tekstów biblijnych w kilku miejscach:

• Długość: biblijna wersja w Wj 20 zajmuje 17 wersetów, a formuła katechetyczna jedenaście krótkich zdań razem ze wstępem.
• Uzasadnienia: Biblia wyjaśnia, skąd bierze się nakaz szabatu, a formuła podaje tylko sam nakaz.
• Obietnice: przy czwartym przykazaniu Biblia obiecuje długie życie na ziemi, a formuła tę obietnicę pomija.
• Zakaz wizerunków: w katechezie mieści się w pierwszym przykazaniu i nie tworzy osobnego punktu (KKK 2129-2132).
• Pożądanie: katolicki podział rozdziela je na dwa punkty, dziewiąty i dziesiąty (KKK 2514-2557).

Co oznacza wstęp poprzedzający pierwsze przykazanie?

Wstęp przypomina, kim jest Bóg, który daje przykazania. To ten sam Bóg, który wyprowadził Izraela z niewoli. Przykazania wynikają więc z relacji, która już istnieje. Nie są regulaminem narzuconym przez kogoś obcego. KKK 2061 opisuje to tak: przykazania stanowią odpowiedź na wcześniejszą inicjatywę Boga.

Skąd pochodzi 10 przykazań Bożych?

Dziesięć przykazań Bożych ma w Biblii dwa przekazy: Wj 20,1-17 i Pwt 5,6-21. Oba osadzają przykazania w przymierzu Boga z Izraelem po wyjściu z Egiptu. Krótka lista z katolickiej katechezy jest formułą do nauczania. Nie przedstawiaj jej więc jako dosłownego przytoczenia całego fragmentu z Biblii Tysiąclecia (wyd. V, 1999).

Księga Wyjścia i Księga Powtórzonego Prawa

Według Księgi Wyjścia Bóg ogłasza przykazania na górze Synaj, a Mojżesz pośredniczy między Nim a ludem. Księga Powtórzonego Prawa podaje tę samą treść jako przemowę Mojżesza, który przypomina ludowi przymierze zawarte na Horebie (Pwt 5,2). Najważniejsze różnice między tymi tekstami najłatwiej zobaczyć w zestawieniu:

Cecha	Księga Wyjścia	Księga Powtórzonego Prawa
Miejsce w Biblii	Wj 20,1-17	Pwt 5,6-21
Kontekst	teofania na Synaju (Wj 19-20)	mowa Mojżesza, wspomnienie Horebu
Uzasadnienie szabatu	Bóg odpoczął siódmego dnia po stworzeniu (Wj 20,11)	pamięć o niewoli w Egipcie i wyzwoleniu (Pwt 5,15)
Pożądanie	najpierw dom bliźniego, potem żona	najpierw żona bliźniego, potem dom i pole

Treść jest ta sama, ale słowa nie są identyczne. Na tę różnicę między perykopami zwraca uwagę KKK 2056-2057. Oba teksty w brzmieniu Biblii Tysiąclecia zestawiam w osobnym artykule Przykazania Boże w Biblii Tysiąclecia.

Dlaczego wyzwolenie z Egiptu jest częścią kontekstu przykazań?

Dekalog zaczyna się od przypomnienia wyzwolenia, a dopiero potem pojawiają się polecenia:

„Jam jest Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.” - Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Wj 20,2, Pallottinum 1999

KKK 2057 nazywa przykazania „słowami wolności”. Kto wyszedł z niewoli, ma żyć tak, żeby do niej nie wrócić. Dlatego w Pwt 5,15 nakaz szabatu ma także wymiar społeczny: odpoczynek należy się również słudze i obcemu.

Czym formuła katechetyczna różni się od tekstu Biblii?

Formuła katechetyczna jest skrótem, a Biblia daje pełny tekst wraz z kontekstem. Każda z tych form ma inne zastosowanie:

• Do nauki na pamięć, zwłaszcza z dziećmi przed Pierwszą Komunią, wystarczy formuła katechetyczna.
• Do lektury duchowej i studium lepiej sięgnąć po Wj 20 i Pwt 5 w całości.
• Rachunek sumienia najczęściej opiera się na formule, a szerszego objaśnienia dostarcza KKK 2052-2557.
• Przy porównywaniu tradycji wyznaniowych trzeba brać pod uwagę tekst biblijny, a nie skróty.

Czy zmieniono 10 przykazań Bożych?

Nie, Kościół katolicki nie zmienił treści przykazań. Listy różnią się w poszczególnych tradycjach podziałem i numeracją tego samego tekstu biblijnego. KKK 2066 opisuje te tradycje wprost. W katolickim ujęciu zakaz sporządzania wizerunków należy do pierwszego przykazania, a pożądanie dotyczące osoby i rzeczy dzieli się na dwa punkty. Wersety Wj 20,4-5 pozostają w każdym katolickim wydaniu Biblii.

Popularne przekonanie brzmi tak: „katolicy usunęli z przykazań zakaz robienia obrazów”. To nieprawda. Bierze się ono z porównywania krótkich list zamiast pełnego tekstu biblijnego.

Jak brzmi usunięte przykazanie?

„Usuniętym przykazaniem” nazywa się zwykle Wj 20,4-5, czyli zakaz sporządzania rzeźb i obrazów po to, by oddawać im pokłon i im służyć. Tekst ten nie zniknął. Znajdziesz go w Biblii Tysiąclecia w Wj 20,4-5 i w Pwt 5,8-9. Katolicka katecheza nie pomija go, tylko omawia w ramach pierwszego przykazania. Wynika to z kilku powodów:

• W tekście biblijnym zakaz wizerunków stoi bezpośrednio po zdaniu „Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie” i rozwija je.
• KKK 2129 omawia ten zakaz pod nagłówkiem pierwszego przykazania jako ochronę przed bałwochwalstwem.
• KKK 2131 przypomina, że Sobór Nicejski II (787 r.) uzasadnił kult ikon Wcieleniem: Bóg, który stał się człowiekiem, dał się zobaczyć.
• KKK 2132 rozróżnia adorację, należną tylko Bogu, od czci oddawanej obrazom, która odnosi się do osoby przedstawionej na obrazie.

Numeracja katolicka i podział tekstu biblijnego

Biblia mówi o „dziesięciu słowach” (Wj 34,28), ale ich nie numeruje. Podział na dziesięć punktów jest dziełem tradycji. KKK 2066 wskazuje dwie główne linie: podział św. Augustyna, przyjęty przez Kościół katolicki i wyznania luterańskie, oraz podział Ojców greckich, stosowany w Kościołach prawosławnych i we wspólnotach reformowanych.

Treść biblijna	Numeracja katolicka i luterańska	Numeracja prawosławna i reformowana
Nie będziesz miał cudzych bogów	1	1
Zakaz wizerunków do oddawania czci	1 (część pierwszego)	2
Imię Boga	2	3
Dzień święty	3	4
Rodzice, życie, wierność, kradzież, prawda	4-8	5-9
Pożądanie żony bliźniego	9	10 (razem z rzeczami)
Pożądanie rzeczy bliźniego	10	10

Jak katolicki Katechizm objaśnia zakaz bałwochwalstwa?

KKK 2112-2114 rozumie bałwochwalstwo szeroko. To nie tylko pokłon przed posągiem. To każde ubóstwienie czegoś, co nie jest Bogiem: pieniędzy, władzy, sukcesu, państwa. Takie odczytanie sprawia, że pierwsze przykazanie dotyczy każdego, a nie tylko starożytnych pogan. Wystarczy zapytać siebie, czemu oddaję najwięcej czasu i lęku.

Przykazania 1-3: wiara, imię Boga i dzień święty

Pierwsze trzy przykazania dotyczą relacji człowieka z Bogiem: wiary i kultu (KKK 2084-2141), szacunku dla Bożego imienia (KKK 2142-2167) oraz świętowania dnia Pańskiego (KKK 2168-2195). Tradycja nazywa je „pierwszą tablicą”, bo odpowiadają pierwszej części przykazania miłości z Mt 22,37-38.

Pierwsze i drugie przykazanie: kult oraz szacunek

Pierwsze przykazanie to przede wszystkim zaproszenie do wiary, nadziei i miłości wobec Boga (KKK 2086-2094). Katalog zakazów przychodzi dopiero potem. Drugie przykazanie dotyczy mowy: tego, jak wypowiadamy imię Boga i jak traktujemy dane słowo. Oto kilka sytuacji przykładowych, które pomagają uchwycić zakres obu przykazań:

• Przykład: ktoś opiera decyzje życiowe na horoskopach. KKK 2116 wymienia wróżbiarstwo jako sprzeczne z pierwszym przykazaniem.
• Przykład: ktoś przez lata zaniedbuje modlitwę. To także pytanie z obszaru pierwszego przykazania, a nie tylko „sprawa prywatna”.
• Przykład: ktoś używa imienia Boga jako przerywnika w złości. KKK 2148 mówi w tym kontekście o bluźnierstwie i braku szacunku.
• Przykład: ktoś składa przysięgę, nie zamierzając jej dotrzymać. KKK 2150-2152 omawia krzywoprzysięstwo przy drugim przykazaniu.

Trzecie przykazanie: niedziela w praktyce katolickiej

W katolickiej praktyce trzecie przykazanie oznacza udział w niedzielnej Eucharystii i powstrzymanie się od pracy, która przeszkadza w odpoczynku i świętowaniu (KKK 2180-2185). KKK 2181 nazywa uczestnictwo w niedzielnej Mszy obowiązkiem. Wymienia też wyjątki: choroba, opieka nad niemowlętami, dyspensa duszpasterza.

Dlaczego katolicki komentarz do dnia świętego mówi o niedzieli?

Chrześcijanie świętują niedzielę, bo tego dnia Chrystus zmartwychwstał. KKK 2174-2176 nazywa niedzielę „pierwszym dniem”, który wypełnia sens szabatu, a nie tylko go zastępuje. Biblijny szabat zachowuje swoje znaczenie: odpoczynek, wdzięczność za stworzenie i pamięć o wyzwoleniu. Kościół odczytuje go w świetle Paschy Jezusa Chrystusa.

Przykazania 4-10: rodzina, życie, wierność i prawda

Przykazania od czwartego do dziesiątego dotyczą relacji z drugim człowiekiem: rodziny, życia, wierności, własności, prawdy i pragnień. Katechizm omawia je w KKK 2197-2557, ponad trzysta punktów. Odpowiadają drugiej części przykazania miłości: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” (Mt 22,39).

Czwarte i piąte przykazanie: godność i odpowiedzialność

Czwarte przykazanie mówi o czci dla rodziców. Katechizm stawia jednak obowiązki także samym rodzicom: wychowanie, szacunek dla dziecka jako osoby, troskę o jego wiarę (KKK 2221-2231). Nie wymaga ślepego posłuszeństwa dorosłych dzieci. Obejmuje natomiast opiekę nad starzejącymi się rodzicami (KKK 2218). Piąte przykazanie broni godności życia od poczęcia do naturalnej śmierci (KKK 2258). Dotyczy też gniewu, nienawiści, zgorszenia i troski o zdrowie. Konkretnych decyzji medycznych nie rozstrzyga ogólny tekst. Tu potrzebna jest rozmowa z lekarzem i spowiednikiem.

• Przykład do czwartego przykazania: dorosły syn, który od miesięcy nie odwiedza samotnej matki, może zapytać siebie o wdzięczność i troskę.
• Przykład do czwartego przykazania: rodzic, który upokarza dziecko przy innych, również ma tu materiał do refleksji (KKK 2223).
• Przykład do piątego przykazania: prowadzenie samochodu po alkoholu KKK 2290 łączy z narażaniem życia własnego i cudzego.
• Przykład do piątego przykazania: długotrwała nienawiść do kogoś to według KKK 2302-2303 sprawa sumienia, nawet bez czynu.

Szóste i dziewiąte przykazanie: czystość oraz pragnienia

Szóste przykazanie („Nie cudzołóż”) dotyczy czystości i wierności małżeńskiej (KKK 2331-2400). Dziewiąte („Nie pożądaj żony bliźniego swego”) sięga głębiej, do pragnień i wyobraźni (KKK 2514-2533). Katechizm odróżnia pokusę, która przychodzi niezależnie od nas, od świadomego przyzwolenia na nią. Samo pojawienie się myśli nie jest jeszcze winą.

Siódme, ósme i dziesiąte przykazanie: własność i prawda

Siódme przykazanie dotyczy cudzej własności i sprawiedliwości: kradzieży, uczciwej pracy, płacenia długów, troski o stworzenie (KKK 2401-2463). Ósme dotyczy prawdy: kłamstwa, obmowy, oszczerstwa, ujawniania cudzych tajemnic (KKK 2464-2513). Dziesiąte mówi o zazdrości i chciwości (KKK 2534-2557). W praktyce to trzy obszary codzienności:

• Przykład do siódmego przykazania: praca „na pół gwizdka” za pełne wynagrodzenie KKK 2409 wymienia wśród naruszeń sprawiedliwości.
• Przykład do ósmego przykazania: powtarzanie niesprawdzonej plotki o sąsiedzie to według KKK 2477 obmowa albo oszczerstwo.
• Przykład do ósmego przykazania: publikowanie w internecie cudzych prywatnych informacji narusza prawo do dobrego imienia.
• Przykład do dziesiątego przykazania: smutek z powodu cudzego sukcesu KKK 2539 nazywa zazdrością i łączy z pychą.

Dlaczego sam opis czynu nie rozstrzyga całej odpowiedzialności człowieka?

Według KKK 1857 grzech jest śmiertelny tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są trzy warunki: materia jest ciężka, a człowiek działa z pełną świadomością i z dobrowolną zgodą. KKK 1860 dodaje, że niewiedza, przymus czy silne emocje mogą zmniejszyć winę. Dlatego żaden przykład z tej listy nie przesądza o niczyjej winie. Rozeznanie konkretnej sytuacji należy do sumienia i do rozmowy ze spowiednikiem.

Jak korzystać z Dekalogu przed spowiedzią?

Przed spowiedzią przeczytaj powoli każde przykazanie i przy każdym zapytaj siebie, co zrobiłeś i czego zaniechałeś od ostatniej spowiedzi. KKK 1454 zaleca rachunek sumienia „w świetle słowa Bożego”. Dekalog jest najprostszą ramą takiej refleksji. Wystarczy 15-20 minut spokoju.

Do przyjęcia sakramentu pokuty przygotowuje rachunek sumienia, przeprowadzony w świetle słowa Bożego. Najodpowiedniejsze są do tego teksty katechezy moralnej Ewangelii i Listów apostolskich (parafraza) - Kościół katolicki, Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1454, 1992

Jak przejść od przeczytania listy do refleksji nad własnym postępowaniem?

Zacznij od chwili ciszy i modlitwy do Ducha Świętego. Potem możesz przejść przez kolejne kroki:

1. Przeczytaj wstęp „Jam jest Pan, Bóg twój” i przypomnij sobie, że rachunek sumienia zaczyna się od Bożej miłości, a nie od lęku.
2. Przy każdym z dziesięciu przykazań zatrzymaj się na chwilę i zapytaj o czyny, słowa, myśli i zaniedbania.
3. Zapisz krótko to, co uznasz za ważne. Hasło wystarczy, notatkę zniszczysz po spowiedzi.
4. Oddziel pokusy, które przyszły same, od świadomych decyzji (KKK 1857-1859).
5. Zakończ modlitwą przykazania miłości z Mt 22,37-39 i postanowieniem poprawy w jednej konkretnej sprawie.

Rozbudowaną listę pytań do każdego przykazania znajdziesz w osobnym tekście Dekalog jako rachunek sumienia.

Tekst do wydrukowania i spokojnego przeczytania

Kartkę z Dekalogiem najłatwiej przygotować samodzielnie: skopiuj listę z początku artykułu do edytora tekstu i wydrukuj. Przy rachunku sumienia sprawdzają się proste zasady:

• Czcionka minimum 14 pt, żeby tekst dało się przeczytać przy słabym świetle w kościele.
• Wstęp w osobnej linii, nad numerowaną listą, tak jak w formule katechetycznej.
• Pod każdym przykazaniem 2-3 puste linie na własne hasła.
• Na dole przykazanie miłości z Mt 22,37-39 jako podsumowanie całości.
• Jedna strona A4 lub A5, złożona na pół, mieści się w modlitewniku.

Dzieciom i osobom, które lepiej zapamiętują ze słuchu, może pomóc nagranie: 10 przykazań Bożych do odsłuchania. Godziny spowiedzi w Błędowie sprawdzisz na oficjalnej stronie parafii parafiabledow.mkw.pl albo w kancelarii parafialnej. Ten serwis jest niezależnym przewodnikiem i nie podaje harmonogramów w imieniu parafii.

Na koniec osobista uwaga. Gdy staję przed fasadą kościoła Opieki św. Józefa przy Nowym Rynku w Błędowie, z posągami czterech ewangelistów, apostołów Piotra i Pawła oraz świętych Wojciecha i Stanisława, widzę w niej kamienny katechizm. Jest to ta sama nauka, którą Dekalog podaje w dziesięciu zdaniach. Tym, których interesuje patron tego kościoła, polecam tekst Litania do świętego Józefa i tradycja jej odmawiania.

Najczęściej zadawane pytania

Jak brzmi 5 przykazań kościelnych?

Przykazania kościelne nie są drugą wersją Dekalogu. To zasady życia we wspólnocie Kościoła. Dotyczą udziału we Mszy w niedziele i święta, spowiedzi co najmniej raz w roku, Komunii w okresie wielkanocnym, zachowywania postów oraz troski o potrzeby wspólnoty. Ogólnie omawia je KKK 2041-2043. Obowiązujące polskie brzmienie ustaliła Konferencja Episkopatu Polski.

Czy Dekalog jest modlitwą?

Nie. Dekalog jest zbiorem przykazań, a nie modlitwą w sensie prośby czy uwielbienia. Można go jednak rozważać na modlitwie, zwłaszcza przed spowiedzią, zgodnie z zaleceniem KKK 1454. Wiele osób odmawia go codziennie wieczorem jako krótki rachunek sumienia.

Czy dzieci uczą się innych przykazań niż dorośli?

Nie. Treść dziesięciu przykazań jest dla wszystkich ta sama, a dzieci przed Pierwszą Komunią uczą się tej samej formuły katechetycznej co dorośli. Różnią się objaśnienia i przykłady, dopasowane do wieku i doświadczenia. Dziecko pyta o kłótnie z rodzeństwem, dorosły o uczciwość w pracy.

Czy trzeba znać przykazania na pamięć przed spowiedzią?

Nie. Spowiedź nie jest egzaminem z recytacji, a KKK 1454 mówi o rachunku sumienia, nie o znajomości tekstu na pamięć. Do przygotowania można zabrać kartkę z wydrukowanym Dekalogiem. Kapłan może poprosić o odmówienie aktu żalu albo w nim pomóc.

Co łączy Dekalog z przykazaniem miłości?

Jezus Chrystus wskazuje miłość Boga i bliźniego jako zasadę, na której „opiera się całe Prawo i Prorocy” (Mt 22,40). KKK 2055 odczytuje w tym świetle dziesięć przykazań. Pierwsze trzy rozwijają miłość Boga, pozostałe siedem miłość bliźniego.

Kto napisał 10 przykazań Bożych?

Według Księgi Wyjścia Bóg sam wypisał przykazania na dwóch kamiennych tablicach i przekazał je Mojżeszowi na Synaju (Wj 31,18; Wj 34,1). Mojżesz rozbił pierwsze tablice, gdy zobaczył złotego cielca, i otrzymał nowe (Wj 32,19; Wj 34,28). Tradycja Kościoła czyta te teksty jako słowo objawione, a nie ludzki kodeks prawny.

Źródła i literatura

1. Katechizm Kościoła Katolickiego, Kościół katolicki 1992 (wyd. polskie Pallottinum): tabela Dekalogu przed nr 2052; nr 1454, 1857-1860, 2041-2043, 2052-2082, 2084-2195, 2197-2557. Katechizm Kościoła Katolickiego na vatican.va
2. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 1999: Wj 20,1-17; Pwt 5,6-21; Mt 22,36-40. Biblia Tysiąclecia online
3. Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego, Benedykt XVI, 2005: część trzecia, dział drugi „Dziesięć przykazań”. Kompendium KKK na vatican.va
4. Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Prokopa Opata w Błędowie, oficjalna strona parafii (godziny spowiedzi, kancelaria). parafiabledow.mkw.pl
5. Archidiecezja Warszawska, karta parafii Błędów, św. Prokopa Opata. archwwa.pl