Święty Józef Bilczewski - polski święty biskup Lwowa

Spisał: Tomasz Kalinowski · ostatnia zmiana 28.10.2026

Spis rozdziałów

Kim był święty Józef Bilczewski?

Święty Józef Bilczewski (1860-1923) był arcybiskupem lwowskim obrządku łacińskiego od 1900 r. aż do śmierci 20 marca 1923 r. Urodził się w Wilamowicach w rodzinie chłopskiej i wykładał teologię dogmatyczną na Uniwersytecie Lwowskim. Jan Paweł II beatyfikował go we Lwowie 26 czerwca 2001 r., a Benedykt XVI ogłosił go świętym w Rzymie 23 października 2005 r. Według homilii z obu tych uroczystości (Vatican.va) zapamiętano go z troski o ubogich i z tego, że zachęcał do życia Eucharystią.

Pytanie o niego słyszę dość często i zwykle zaczyna się ono od pomyłki. Ktoś czyta, że duży kościół w Błędowie nosi wezwanie św. Józefa, i zakłada, że chodzi o polskiego biskupa. Tak nie jest. Patronem tej świątyni jest święty Józef, opiekun Jezusa i patron dużego kościoła w Błędowie, a Bilczewski to zupełnie inna postać z innej epoki. Ten tekst opowiada o nim osobno. Piszę go jako autor niezależnego przewodnika, a nie w imieniu parafii.

Dzieciństwo w Wilamowicach i droga do kapłaństwa

Józef Bilczewski urodził się 26 kwietnia 1860 r. w Wilamowicach, małym mieście koło Białej. Dziś leżą one w powiecie bielskim i diecezji bielsko-żywieckiej. Wychował się w rodzinie rolników. Do gimnazjum chodził w Wadowicach, a potem wstąpił do seminarium duchownego w Krakowie. Krótko o tym etapie:

• Wilamowice - miejsce urodzenia, miasteczko znane z odrębnej mowy i strojów, dziś ośrodek kultu świętego w jego rodzinnych stronach.
• Rodzina chłopska - rodzice utrzymywali się z pracy na roli, a syn był pierwszym w rodzinie, który poszedł na studia.
• Gimnazjum w Wadowicach - to samo miasto, z którego kilkadziesiąt lat później wyszedł Karol Wojtyła, późniejszy papież beatyfikujący Bilczewskiego.
• Święcenia kapłańskie w 1884 r. - przyjął je w Krakowie, po studiach teologicznych na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Studia w Krakowie, Wiedniu i Rzymie

Po święceniach kontynuował naukę za granicą. W Wiedniu obronił doktorat z teologii, potem studiował w Rzymie i w Paryżu. Zajmował się archeologią chrześcijańską i historią dogmatów, czyli pytaniem, jak pierwsze wspólnoty rozumiały wiarę, którą wyznawały. Po powrocie habilitował się w Krakowie.

Profesor teologii dogmatycznej we Lwowie

W 1891 r. objął katedrę teologii dogmatycznej na Uniwersytecie Lwowskim. Był dziekanem wydziału teologicznego, a w roku akademickim 1900/1901 rektorem uczelni. Z katedry uniwersyteckiej trafił prosto na stolicę biskupią i to dość rzadka droga. Świadczy o tym, że cenili go zarówno uczeni, jak i ludzie Kościoła.

Arcybiskup lwowski w latach 1900-1923: czym zasłynął?

Józef Bilczewski był arcybiskupem metropolitą lwowskim obrządku łacińskiego przez 23 lata, od nominacji w 1900 r. do śmierci 20 marca 1923 r. Homilie beatyfikacyjna (2001) i kanonizacyjna (2005), opublikowane na Vatican.va, wymieniają te same rysy jego posługi: Eucharystię jako centrum życia, katechezę, opiekę nad ubogimi i robotnikami oraz pomoc ludziom bez względu na wyznanie i narodowość w czasie wojny.

Warto zobaczyć ten Lwów z bliska. W tym samym mieście działało trzech katolickich arcybiskupów: łaciński, greckokatolicki i ormiański. W tym samym roku 1900 metropolitą greckokatolickim został Andrzej Szeptycki. Bilczewski kierował archidiecezją łacińską i to jego trzeba odróżniać od greckokatolickiej metropolii lwowskiej.

Budowa kościołów i szkół w archidiecezji

Archidiecezja lwowska była rozległa, a wiele wsi i przedmieść nie miało świątyni ani stałego duszpasterza. Arcybiskup postawił na sieć parafii, które byłyby blisko ludzi. Główne kierunki jego działań:

• Nowe kościoły i kaplice - zachęcał do ich budowy na przedmieściach rosnącego Lwowa i w odległych wsiach archidiecezji.
• Nowe parafie - tworzył placówki duszpasterskie tam, gdzie wierni mieli do kościoła kilkanaście kilometrów.
• Katecheza i szkoły - wspierał nauczanie religii i ochronki, bo uważał, że wiara bez wiedzy łatwo się rozpada.
• Listy pasterskie - poruszał w nich sprawy społeczne, pracę, rodzinę i godność robotnika, w duchu encykliki Rerum novarum Leona XIII (1891).
• Częsta Komunia święta - popularyzował praktykę, do której zachęcał dekret Piusa X z 1905 r.

Duszpasterz w czasie wojny i głodu

I wojna światowa i rosyjska okupacja Lwowa w latach 1914-1915 postawiły go przed wyborem, czy zostać, czy wyjechać. Został. Potem przyszły walki polsko-ukraińskie o miasto w latach 1918-1919. W obu tych okresach organizował pomoc dla głodnych, rannych i sierot i nie pytał potrzebujących o narodowość ani o wyznanie. Homilia kanonizacyjna Benedykta XVI wymienia tę postawę jako jeden z rysów jego świętości.

Pogrzeb na cmentarzu Janowskim wśród ubogich

Zmarł we Lwowie 20 marca 1923 r. Prosił, żeby nie chować go w katedrze, tylko na cmentarzu Janowskim, gdzie leżeli ludzie biedni i bezimienni. Tak też się stało. W związku z beatyfikacją jego doczesne szczątki przeniesiono do katedry lwowskiej, gdzie wierni modlą się przy nich dziś.

Beatyfikacja 2001 i kanonizacja 2005: jak przebiegał proces?

Bilczewskiego beatyfikował Jan Paweł II 26 czerwca 2001 r. we Lwowie, w czasie podróży apostolskiej na Ukrainę. Kanonizował go Benedykt XVI 23 października 2005 r. na Placu św. Piotra w Rzymie, razem ze Zygmuntem Gorazdowskim. Od pierwszego do drugiego aktu minęły cztery lata. Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 828) wyjaśnia, że kanonizacja oznacza uznanie heroiczności cnót.

Proces kanonizacyjny to procedura prawna Kościoła prowadzona etapami. Najpierw diecezja zbiera świadectwa, potem watykańska dykasteria bada życie kandydata, cnoty i zgłoszone cuda, a na końcu decyzję podejmuje papież. W skrócie przebiega to tak:

1. Etap diecezjalny - biskup miejsca zbiera dokumenty i przesłuchuje świadków życia kandydata.
2. Heroiczność cnót - po zbadaniu sprawy w Rzymie papież uznaje kandydata za „czcigodnego sługę Bożego”.
3. Beatyfikacja - ogłoszenie błogosławionym, po którym kult jest dozwolony w określonym kręgu, na przykład w diecezji.
4. Kanonizacja - ogłoszenie świętym i dopuszczenie kultu w całym Kościele.
5. Wpis do kalendarza - wspomnienie liturgiczne trafia do kalendarzy ogólnego, narodowych albo diecezjalnych.

Jan Paweł II we Lwowie, 26 czerwca 2001

Beatyfikacja odbyła się w czasie Mszy w obrządku łacińskim, w czasie tej samej pielgrzymki, w której papież odwiedził Kijów i Lwów. Tego samego dnia ogłosił błogosławionym także ks. Zygmunta Gorazdowskiego, lwowskiego kapłana i założyciela zgromadzenia Sióstr św. Józefa. Tekst homilii jest dostępny w archiwum podróży apostolskich na Vatican.va. Polecam przeczytać go w całości, bo pokazuje Bilczewskiego na tle wielokulturowego Lwowa.

Benedykt XVI w Rzymie, 23 października 2005

W październiku 2005 r. Benedykt XVI kanonizował pięciu błogosławionych, wśród nich dwóch Polaków ze Lwowa. Bilczewski i Gorazdowski, beatyfikowani razem, razem też zostali świętymi. Homilię kanonizacyjną można znaleźć na Vatican.va w dziale homilii Benedykta XVI z 2005 r.

Czym jest kanonizacja według Katechizmu?

Kanonizacja to uroczysta decyzja papieża, który stwierdza, że ktoś praktykował cnoty heroicznie i żył w wierności łasce Bożej. Taka osoba staje się wzorem i orędownikiem dla całego Kościoła.

Kościół, kanonizując niektórych wiernych, uznaje moc Ducha świętości, który w nim działa, i umacnia nadzieję wiernych, dając im świętych jako wzory i orędowników (parafraza). - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 828, wyd. polskie Pallottinum, 1994

Czy Józef był święty? Trzech świętych o imieniu Józef

Tak, Kościół czci kilku świętych o imieniu Józef. Najważniejszy jest św. Józef, oblubieniec Maryi i opiekun Jezusa (Mt 1,18-25), którego uroczystość przypada 19 marca. Inni to między innymi św. Józef z Kupertynu, franciszkanin z XVII wieku, i św. Józef Bilczewski, arcybiskup Lwowa kanonizowany w 2005 r. Kościół w Błędowie nosi wezwanie Opieki św. Józefa, czyli opiekuna Jezusa.

Św. Józef, opiekun Jezusa, a św. Józef Bilczewski

Ewangelia według św. Mateusza (Mt 1,18-25) opisuje Józefa jako człowieka sprawiedliwego, który przyjął Maryję i Dziecko. Katechizm (KKK 532) mówi o posłuszeństwie Jezusa wobec Matki i prawnego ojca w Nazarecie. Jan Paweł II poświęcił mu adhortację Redemptoris custos (1989). Bilczewski żył dziewiętnaście wieków później i nosił to imię tak, jak noszą je tysiące Polaków.

Dla porządku dodam jedno zdanie o Błędowie. Kościół Opieki św. Józefa przy Nowym Rynku powstał w latach 1882-1884 według projektu D. Prussaka, z korektą Adolfa Bannertha z Mszczonowa. Tak podaje dawna monografia parafii, zachowana w archiwum strony z 2014 r. Bilczewski był wtedy młodym kapłanem w Krakowie, więc związku między nimi nie ma żadnego.

Św. Józef z Kupertynu i inni imiennicy

Trzecim popularnym imiennikiem jest święty Józef z Kupertynu (1603-1663), włoski franciszkanin konwentualny wspominany 18 września. Zwyczajowo modlą się do niego uczniowie przed egzaminami. Imię Józef nosili też inni święci, na przykład św. Józef Sebastian Pelczar, biskup przemyski. Tabela pomaga ich nie pomylić:

Święty	Epoka	Kim był	Dzień w kalendarzu
św. Józef, opiekun Jezusa	I w.	Oblubieniec Maryi, cieśla z Nazaretu	19 marca (uroczystość), 1 maja (Józef Rzemieślnik)
św. Józef z Kupertynu	XVII w.	Franciszkanin konwentualny, mistyk	18 września
św. Józef Bilczewski	1860-1923	Arcybiskup lwowski obrządku łacińskiego	dzień śmierci 20 marca; obchody wg kalendarza diecezji

• Wezwanie kościoła w Błędowie - odnosi się do opiekuna Jezusa, co potwierdza nazwa „Opieki św. Józefa”.
• Kościoły pw. św. Józefa Bilczewskiego - to świątynie budowane lub nazwane po 2005 r., głównie w Polsce południowej.
• Imię na chrzcie - przy wyborze patrona rodzice mogą wskazać, o którego Józefa chodzi, i opowiedzieć o tym dziecku.
• Obrazy i figury - opiekuna Jezusa przedstawia się z Dzieciątkiem lub lilią, a Bilczewskiego w stroju biskupim.

Jaka jest modlitwa do św. Józefa Bilczewskiego?

Oficjalną modlitwą liturgiczną jest kolekta mszalna ze wspomnienia świętego, zamieszczona w polskim Mszale. Prywatne modlitwy publikują między innymi archidiecezja lwowska i parafia w Wilamowicach. Można też modlić się własnymi słowami, w czterech krokach opisanych niżej. Katechizm (KKK 956) przypomina, że święci wstawiają się za nami u Boga, a nie zastępują Go.

Gdzie znaleźć zatwierdzony tekst modlitwy?

Tekstu modlitwy nie przepisuję tu z pamięci, bo przy modlitwach liczy się każde słowo. Sprawdzone źródła są cztery:

• Mszał rzymski dla diecezji polskich - zawiera kolektę ze wspomnienia świętego, czyli modlitwę, którą kapłan odmawia na początku Mszy.
• Archidiecezja lwowska obrządku łacińskiego - publikuje materiały o swoim dawnym pasterzu i nabożeństwa przy jego relikwiach.
• Parafia w Wilamowicach - podtrzymuje kult w miejscu urodzenia świętego i udostępnia modlitwy do odmawiania w domu.
• Obrazki i modlitewniki z imprimatur - drukowana aprobata biskupa oznacza, że kościelny cenzor sprawdził tekst pod względem zgodności z wiarą.

Jak modlić się własnymi słowami za wstawiennictwem świętego?

Wystarczą cztery kroki. Ten prosty schemat dobrze sprawdza się też w modlitwie z dziećmi:

1. Uwielbienie Boga - zacznij od podziękowania Bogu, bo to On jest źródłem każdej łaski.
2. Wspomnienie świętego - przywołaj jego cnoty, na przykład troskę o głodnych w czasie wojny i miłość do Eucharystii.
3. Prośba - nazwij sprawę wprost i poproś świętego, by modlił się razem z tobą.
4. Zakończenie - odmów Ojcze nasz, modlitwę, której nauczył sam Jezus.

Modlitwa nie jest formułą, która zapewnia wynik. Katechizm (KKK 2683) mówi o świętych jako o świadkach, którzy poprzedzili nas w Królestwie i dzielą się z nami swoją modlitwą. To rozmowa z Bogiem w zaufaniu, prowadzona razem z kimś, kto przeszedł tę drogę wcześniej.

Święci, złączeni ściślej z Chrystusem, nie przestają wstawiać się za nami u Ojca, ofiarując zasługi zdobyte na ziemi przez jedynego Pośrednika, Jezusa Chrystusa (parafraza). - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 956, wyd. polskie Pallottinum, 1994

W czym pomaga święty Józef?

Św. Józef, opiekun Jezusa, jest w tradycji Kościoła patronem rodzin, ojców, ludzi pracy, umierających i całego Kościoła. Pius IX ogłosił go patronem Kościoła powszechnego w 1870 r., o czym przypomina list apostolski Franciszka Patris corde (2020). Św. Józef Bilczewski nie ma takiego formalnego patronatu, a wierni zwracają się do niego zwyczajowo w sprawach duszpasterzy, nauczycieli, ubogich i pojednania.

Patronaty św. Józefa, opiekuna Jezusa

Tu trzeba oddzielić naukę Kościoła od zwyczaju. Nauka Kościoła jest prosta: świętych czcimy i prosimy o wstawiennictwo (KKK 956), a kult publiczny przysługuje tylko tym, których Kościół uznał (KPK kan. 1186-1187). Zwyczajem pobożności jest natomiast przypisywanie świętym konkretnych spraw. W przypadku opiekuna Jezusa najczęściej wymienia się:

• Kościół powszechny - patronat ogłoszony przez Piusa IX w 1870 r. i przypomniany w Patris corde w 150. rocznicę.
• Rodziny i ojcowie - z racji opieki nad Maryją i Jezusem w Nazarecie; szerzej piszę o tym w tekście święty Józef jako patron rodzin.
• Ludzie pracy - Pius XII ustanowił w 1955 r. wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika obchodzone 1 maja.
• Umierający - pobożność ludowa łączy go z dobrą śmiercią, bo według tradycji zmarł przy Jezusie i Maryi.

W jakich sprawach wierni modlą się za wstawiennictwem św. Józefa Bilczewskiego?

Kult arcybiskupa jest młody, a jego zakres wynika z biografii, nie z dokumentu. Spotykam się najczęściej z czterema intencjami: za kapłanów i seminarzystów, za nauczycieli i wykładowców, za ubogich i bezdomnych oraz o pojednanie między narodami i wyznaniami. To ostatnie wybrzmiewa najmocniej w Wilamowicach i we Lwowie.

Kiedy przypada wspomnienie św. Józefa Bilczewskiego?

Józef Bilczewski zmarł 20 marca 1923 r. i ta data, czyli dzień narodzin dla nieba, jest punktem odniesienia dla jego kultu. Dzień obchodów w liturgii może się jednak różnić w zależności od kalendarza: polskiego, lwowskiego albo diecezjalnego. Aktualną datę i rangę wspomnienia podaje kalendarz liturgiczny Konferencji Episkopatu Polski oraz ordo twojej diecezji na dany rok.

Dlaczego daty wspomnienia świętych różnią się w kalendarzach?

W Kościele łacińskim działa kilka poziomów kalendarza, a jeden święty może być obchodzony inaczej na każdym z nich. Wpływ mają na to cztery czynniki:

• Kalendarz ogólny - obowiązuje cały Kościół łaciński i zawiera świętych o znaczeniu powszechnym.
• Kalendarz narodowy - zatwierdzany dla danego kraju, w Polsce na wniosek Konferencji Episkopatu Polski.
• Kalendarz diecezjalny - dodaje świętych związanych z danym terenem, na przykład w diecezji bielsko-żywieckiej.
• Kolizje z Wielkim Postem - 20 marca prawie zawsze wypada w Wielkim Poście albo obok uroczystości św. Józefa 19 marca, dlatego obchody przenosi się czasem na inny dzień.

Czym różni się wspomnienie obowiązkowe od dowolnego?

Wspomnienie obowiązkowe to obchód, który kapłan i wspólnota muszą uwzględnić w liturgii danego dnia. Wspomnienie dowolne kapłan może wybrać albo pominąć. Wyżej od obu stoją święta i uroczystości, takie jak uroczystość św. Józefa 19 marca.

Czego uczy dziś: Eucharystia, spowiedź i troska o ubogich

Józef Bilczewski uczy przede wszystkim trzech rzeczy: stawiania Eucharystii w centrum życia, regularnego korzystania z sakramentu pokuty i konkretnej pomocy ubogim. Homilie z 2001 i 2005 r. łączą te trzy wątki w jeden obraz biskupa, który zachęcał do częstej Komunii, a w czasie głodu sam organizował pomoc. Katechizm (KKK 1422-1424) opisuje spowiedź jako sakrament nawrócenia i pojednania.

Eucharystia i spowiedź w życiu codziennym

Kto zachęca do częstej Komunii, ten prędzej czy później mówi też o spowiedzi. Katechizm w punktach 1422-1424 podaje kilka nazw tego sakramentu: sakrament nawrócenia, pokuty, spowiedzi, przebaczenia i pojednania. Każda nazwa pokazuje inną jego stronę. Wśród świętych związanych z konfesjonałem przypominam dwóch: święty Jan Maria Vianney, proboszcz spowiadający godzinami, i święty Leopold Mandić, patron spowiedników.

Osoby, które szukają świętego patrona, często pytają zaraz potem, jak przygotować się do spowiedzi. Termin i sposób spowiadania w konkretnej parafii zna jej kancelaria. Mieszkańców Błędowa odsyłam do oficjalnej strony parafii: parafiabledow.mkw.pl.

Troska o ubogich jako rachunek sumienia

Dobrym kluczem do rachunku sumienia jest scena sądu z Ewangelii według św. Mateusza (Mt 25,31-46). Pytanie dotyczy w niej tego, co ktoś zrobił dla głodnych, chorych i więźniów, a nie tego, co o sobie myślał.

„Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili.” - Mt 25,40, Biblia Tysiąclecia

Jakie pytania do refleksji podsuwa jego życie?

Proponuję kilka pytań do spokojnego przemyślenia. Nie są listą grzechów, tylko zaproszeniem do szczerości wobec siebie:

1. Niedziela - czy Msza jest dla mnie spotkaniem, czy tylko punktem w planie tygodnia?
2. Sakrament pokuty - kiedy ostatnio przystąpiłem do spowiedzi i co mnie od niej odciąga?
3. Ubodzy w pobliżu - czy znam choć jedną osobę w swojej okolicy, która potrzebuje pomocy?
4. Inni ludzie - czy pomagam tylko „swoim”, czy także ludziom innego wyznania lub pochodzenia, jak robił to arcybiskup w czasie wojny?
5. Praca - czy uczciwie płacę i traktuję tych, z którymi pracuję, w duchu nauczania społecznego Kościoła?

Życie tego biskupa uczy jednego: wiara, która nie dociera do głodnego człowieka za ścianą, jest niepełna. Bilczewski głosił to słowem w listach pasterskich, a czynem we Lwowie w latach 1914-1919.

Najczęściej zadawane pytania

Ile dzieci miał św. Józef, gdy poślubił Maryję?

Ewangelie nie wspominają o dzieciach Józefa z wcześniejszego małżeństwa. Kościół naucza o dziewictwie Maryi, a „braci Jezusa” z Ewangelii rozumie jako bliskich krewnych (KKK 500). Tradycja o wcześniejszym małżeństwie Józefa pochodzi z apokryfów, nie z Pisma Świętego. Pytanie dotyczy opiekuna Jezusa, a nie Józefa Bilczewskiego, który był kapłanem i biskupem.

Gdzie są dziś relikwie św. Józefa Bilczewskiego?

Pierwotnie spoczywał na cmentarzu Janowskim we Lwowie, zgodnie z własną wolą. W związku z beatyfikacją jego szczątki przeniesiono do katedry lwowskiej. Relikwie znajdują się też w niektórych kościołach w Polsce, między innymi w jego rodzinnych stronach. O konkretną świątynię najlepiej zapytać w jej kancelarii.

Czy kościół św. Józefa w Błędowie jest poświęcony Bilczewskiemu?

Nie. Duży kościół w Błędowie nosi wezwanie Opieki św. Józefa, czyli opiekuna Jezusa. Zbudowano go w latach 1882-1884, ponad sto lat przed kanonizacją Bilczewskiego. Aktualne informacje o parafii św. Prokopa Opata podaje jej oficjalna strona.

Jakiego obrządku był arcybiskup Bilczewski?

Był arcybiskupem obrządku łacińskiego, czyli rzymskokatolickiego. W tym samym czasie we Lwowie działali metropolita greckokatolicki, od 1900 r. Andrzej Szeptycki, oraz arcybiskup ormiańskokatolicki. Te trzy obrządki należą do jednego Kościoła katolickiego, ale mają odrębne struktury.

Czy katolik musi czcić świętych?

Kościół zachęca do czci świętych jako wzorów i orędowników (KKK 956, KPK kan. 1186). Cześć ta różni się od uwielbienia, które należy się tylko Bogu. Wybór świętego, do którego ktoś się zwraca, jest sprawą osobistej pobożności, a nie obowiązkiem.

Kim był Zygmunt Gorazdowski, kanonizowany razem z Bilczewskim?

Był kapłanem archidiecezji lwowskiej, który opiekował się ubogimi, chorymi i bezdomnymi, i założył zgromadzenie Sióstr św. Józefa. Beatyfikowano go we Lwowie 26 czerwca 2001 r., tego samego dnia co Bilczewskiego. Świętym został 23 października 2005 r. w Rzymie, w czasie tej samej uroczystości.

Źródła i literatura

1. Benedykt XVI, homilia podczas Mszy kanonizacyjnej, Plac św. Piotra, 23 października 2005 r., Stolica Apostolska, Vatican.va.
2. Jan Paweł II, homilia podczas Mszy beatyfikacyjnej w obrządku łacińskim, Lwów, 26 czerwca 2001 r., podróż apostolska na Ukrainę, Stolica Apostolska, Vatican.va.
3. Katechizm Kościoła Katolickiego, wyd. polskie, Pallottinum, Poznań 1994, nr 500, 532, 828, 956, 1422-1424, 2683.
4. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1186-1187.
5. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie Biblii Tysiąclecia, Mt 1,18-25; Mt 25,31-46.
6. Jan Paweł II, adhortacja apostolska Redemptoris custos, 1989.
7. Franciszek, list apostolski Patris corde, 8 grudnia 2020 r., Stolica Apostolska, Vatican.va.
8. Monografia parafii Błędów, rozdz. 13 i 15, dawna strona parafiabledow.pl (zrzut z archiwum, 2014 i 2019).
9. Archidiecezja Warszawska: Parafia św. Prokopa Opata w Błędowie.
10. Oficjalna strona Parafii św. Prokopa Opata w Błędowie.
11. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons, strona pliku.